Dzieje miasta

31 maj 2023

Świnoujście jest miastem podwójnie młodym. Jako polskie miasto powstało oficjalnie 7 października 1945 roku. Ale również niemiecki rozdział historii osady położonej u ujścia Świny rozpoczyna się stosunkowo późno, bo około połowy XVIII wieku, gdy Prusy potrzebując swobodnego dostępu do Bałtyku zdecydowały się na pogłębienie rzeki i budowę w tym miejscu portu. Wcześniejsze, jeszcze XII-wieczne osadnictwo związane było z aktywnością Pomorzan, którzy na obu brzegach Świny utworzyli gródki strażnicze. Wyspy Uznam i Wolin przechodziły następnie w posiadanie Danii i Szwecji, od której w pierwszej połowie XVIII wieku odkupiły je Prusy. Ośrodek na zachodnim brzegu Świny rozwijał się dynamicznie, by w końcu w roku 1765 otrzymać prawa miejskie. Jeszcze przeszło pół wieku później znany niemiecki pisarz Theodor Fontane, który przybył do Świnoujścia jako siedmioletni chłopiec, opisywał miasto jako pozbawione nieodłącznych elementów innych pomorskich grodów – gotyckiego, ceglanego kościoła i bram miejskich. Autor popularnych w Niemczech powieści spędził tu pięć lat swojego dzieciństwa, a jego ojciec prowadził aptekę w nieistniejącym dziś budynku, który znajdował się naprzeciwko kościoła pw. Chrystusa Króla. W tym czasie Świnoujście stało się stolicą powiatu obejmującego wyspy Uznam i Wolin, było też pierwszym oficjalnym uzdrowiskiem w Prusach.
W drugiej połowie XIX wieku świnoujski port stopniowo tracił na znaczeniu, szczególnie po roku 1880, gdy zapadła decyzja o budowie kanału wówczas zwanego „Kaiserfahrt“, a dziś noszącego nazwę „Piastowski”, który znacznie poprawił dostępność portu w Szczecinie. Jednocześnie jednak miasto stawało się coraz ważniejszym ośrodkiem turystycznym, co nie było bez związku z faktem, że właśnie tu ulokowana została cesarska marina. Cesarz Wilhelm II. często zatrzymywał się w Świnoujściu podczas swoich podróży po północnych połaciach kraju. Zarówno on sam, jak i inni członkowie rodziny Hohenzollernów, chętnie przy tym odwiedzali sąsiednie miasteczka, dlatego dziś Ahlbeck, Heringsdorf i Bansin zwane są często „cesarskimi kurortami”. Miasto zyskiwało także coraz większe znaczenie militarne, co pod koniec II wojny światowej miało swoje tragiczne konsekwencje. Zapowiedzią końca niemieckiej historii Świnoujścia był aliancki nalot z 12 marca 1945 roku. Bombardowanie pochłonęło około 20 tys. ofiar, zniszczone zostało według różnych szacunków od 30 do 55 proc. zabudowy.
Na Konferencji Poczdamskiej na początku sierpnia 1945 roku Stalin przeforsował przebieg granicy na zachód od Świnoujścia, co miało swoje głębokie konsekwencje zarówno dla pozostałej jeszcze w mieście niemieckiej ludności, jak i komunikacyjnej sytuacji napływającej ludności polskiej. Odbudowa Świnoujścia była trudna, początkowo zresztą decydujące zdanie mieli w większości spraw przedstawiciele radzieckiej armii (ostatni sowiecki żołnierz opuścił miasto dopiero pod koniec roku 1992). Początkowo militarna funkcja portowego miasta dominowała nad innymi sferami, stopniowo jednak coraz większe znaczenie miały przedsiębiorstwa branży morskiej (Przedsiębiorstwo Połowów Dalekomorskich i Usług Rybackich „Odra”, Port Handlowy Świnoujście, Morska Stocznia Remontowa, Terminal Promowy Świnoujście) i to właśnie ta dziedzina do połowy lat 90. była najważniejszym sektorem świnoujskiej gospodarki. Po przemianach demokratycznych 1989 roku nadmorska miejscowość borykała się z poważnymi trudnościami gospodarczymi i dużym bezrobociem, szczęśliwie od początku nowego wieku koniunktura znów stała się dla Świnoujścia niezwykle korzystna.

Czytaj również: