Sypnęło zabytkami w Świnoujściu. Do wiatraka dołączył Kapitanat Portu

24 kwi 2026

Świnoujście może pochwalić się kolejnym zabytkiem. Tym razem jest to budynek Kapitanatu Portu przy ul. Wybrzeże Władysława IV. To jeden z bardziej interesujących przykładów architektury nadmorskiej w regionie. Co ciekawe, Kapitanat Portu uznano oficjalnie zabytkiem bez większego rozgłosu, w przeciwieństwie do białego wiatraka na falochronie zachodnim. Może trochę niesłusznie, bo przecież budynek przy Wybrzeżu Władysława ma dłuższą i ciekawszą historię.

Zachodniopomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków Tomasz Wolender podkreślił, że budynek stanowi jeden z okazalszych przykładów architektury z końca XIX wieku w Świnoujściu.
„Kapitanatu Portu stanowi ważny, materialny element miasta, wzbogacający walory zabytkowe i krajobrazowe regionu. Obiekt do dnia dzisiejszego spełnia swoją pierwotną funkcję, posiada historyczną konstrukcję, rozplanowanie i kompozycję elewacji, formę dachu, materiał wykonania i formę przestrzenną. Teren przedogródka wraz z zachowanymi drzewami pomnikowymi, znacznie wyróżnia się na tle innych tego typu obiektów. To wszystko sprawia, że budynek zasługuje na wpis do rejestru zabytków”, argumentuje T. Wolender.

Wszystko zaczęło się w XVIII wieku za panowania Fryderyka II Wielkiego. Był to okres intensywnego rozwoju świnoujskiego portu. Trwały prace regulacyjne na Świnie oraz budowa infrastruktury portowej. W 1747 roku uruchomiono port, a rok później powstała pierwsza stocznia. Dynamiczny rozwój miasta wymusił potrzebę powołania instytucji odpowiedzialnej za nadzór nad ruchem morskim. Pierwotna siedziba kapitanatu nie przetrwała jednej z największych katastrof w dziejach Świnoujścia, czyli potężnej powodzi w 1872 roku. Woda zniszczyła znaczną część nadbrzeżnej zabudowy, w tym dawny Urząd Morski. Postanowiono postawić solidniejszą budowlę odporną na sztormy. Obecny gmach. Kapitanatu Portu wzniesiono najprawdopodobniej pod koniec lat 70. XIX wieku. Murowana, dwukondygnacyjna konstrukcja z charakterystyczną wieżyczką nosi ślady neoklasycyzmu. Do dziś zachowały się oryginalne stropy, klatki schodowe, czy więźba dachowa. Na szczególną uwagę zasługuje również przedogródek, oddzielony kamiennym murkiem, w którym rosną dwa cisy – pomniki przyrody, znane jako „Żeglarze”. Do 1945 roku w budynku mieścił się niemiecki Urząd Budowy Portu. Po wojnie była to siedziba polskich instytucji związanych z gospodarką morską. Dziś Kapitanat nadal pełni swoją funkcję, nadzorując ruch statków i dbając o bezpieczeństwo na wodach portowych. Dodajmy, że do dziś na budynku znajduje się pamiątkowa tabliczka pokazująca poziom wody podczas największej cofki w historii Świnoujścia. W 1913 roku poziom Bałtyku osiągnął niespotykany dotychczas poziom – 305 cm powyżej stanów średnich.

Czytaj również: