Biały wiatrak zabytkiem. Symbol Świnoujścia uciekł spod topora?

12 kwi 2026

Symbol Świnoujścia – biały wiatrak na falochronie zachodnim oficjalnie został zabytkiem. To oznacza, że jego ochrona została wzmocniona. Skąd pomysł na wpisanie wiatraka na listę zabytków? Nie jest tajemnicą, że pojawiły się plany przeniesienia budowli. Nie dziś, nie jutro, ale w niedalekiej przyszłości. Powodem jest przebudowa falochronu. Inwestycja jest wpisana do planów na lata 2029-2036. Czy do niej dojdzie? Wszystko zależy od funduszy.

Szansą na wzmocnienie pozycji wiatraka względem rozbudowy i modernizacji portowej infrastruktury było wpisanie go do rejestru zabytków. Tylko w ten sposób można było prawnie zabezpieczyć jego wartość historyczną. I to się udało. Teraz wszelkie prace budowlane lub remontowe wymagają zgody konserwatora zabytków. Niedozwolone są działania, które mogłyby zniszczyć lub zmienić charakter obiektu. Z drugiej strony zarządca lub właściciel (w tym przypadku państwo a w jego imieniu Urząd Morski w Szczecinie) może ubiegać się o dotacje na prace konserwatorskie, restauratorskie lub prace budowlane. Możliwe są ulgi podatkowe związane z utrzymaniem zabytku.

O wpisanie wiatraka, który nadal jest czynnym punktem nawigacyjnym (stawą), zabiegał samorząd.
– Wniosek o wpis do rejestru zabytków został złożony, aby zabezpieczyć przyszłość wiatraka i żeby nikt nie wpadł na pomysł jego likwidacji, na przykład w ramach prowadzonych inwestycji. Wszyscy liczymy, że stary falochron i wiatrak będą przez kolejne setki lat symbolem naszego miasta dostępnym dla wszystkich – wyjaśnia Joanna Agatowska, prezydent Świnoujścia.

Ochroną konserwatorską został objęty cały obiekt, czyli konstrukcja wieży wraz z jej elementami zewnętrznymi. Zachodniopomorski Wojewódzki Konserwator Zabytków Tomasz Wolender podkreśla, że Stawa Młyny to nie tylko efektowny punkt widokowy, czy popularne miejsce spacerów, ale przede wszystkim ważny i działający element systemu nawigacji morskiej, co dodatkowo zwiększa jego wartość. Decyzja została uzasadniona także unikatowym wyglądem budowli, co wyróżnia ją na tle innych znaków nawigacyjnych. To także jeden z najstarszych zachowanych obiektów tego typu na polskim wybrzeżu i w całym regionie Morza Bałtyckiego. Konserwator podkreśla, że nie bez znaczenia jest rola wiatraka w tożsamości miasta.
– Stawa stanowi ważny, materialny element miasta, wykorzystany również w oficjalnym logo Świnoujścia, stając się jego najważniejszym symbolem. Również z uwagi na charakter miasta związany z historyczną i współczesną funkcją uzdrowiskową, obiekt posiada wysokie walory turystyczne. Wartością niematerialną jest natomiast ludowa legenda. Z tego względu wyjątkowość stawy polega na połączeniu ze sobą dwóch tożsamości miasta: portowej oraz turystycznej – argumentuje Tomasz Wolender.

Dziś Stawą Młyny zarządza Urząd Morski w Szczecinie i obiecuje, że weźmie pod uwagę historyczne i symboliczne znaczenie wiatraka. Czy wpisanie wiatraka do rejestru zabytków utrudni plany inwestycyjne?
– Nic dla nas nie zmienia, oprócz tego, że przyszłe, proponowane rozwiązania projektowe będą musiały uwzględniać także przeprowadzenie uzgodnień z konserwatorem zabytków – wyjaśnia Ewa Wieczorek z UM w Szczecinie.

Z decyzji konserwatora zabytków cieszą się mieszkańcy i turyści, którzy nie wyobrażają sobie Świnoujścia bez wiatraka.

Czytaj również: